شخصیت می‌تواند بر سبک تصمیم‌گیری اثر بگذارد، اما تعیین‌کننده‌ی مطلق نیست. در یک پژوهش ایرانی با مدل گری ویلسون، فعال‌سازی رفتاری با سبک منطقی و بازداری رفتاری با سبک‌های اجتنابی و شهودی همراه بود. این یافته همبستگی است و برای همه‌ی مدیران قابل تعمیم نیست.
اگر مدیر یا صاحب کسب‌وکار هستید، احتمالاً دیده‌اید که دو نفر با اطلاعات یکسان، تصمیم‌های متفاوتی می‌گیرند. در این مطلب شخصیت و تصمیم‌گیری در کسب‌وکار را کنار هم می‌بینیم و فقط به آنچه پژوهش نشان داده، با احتیاط، اشاره می‌کنیم. تست شخصیت گری ویلسون مستر کوچ پرسشنامه‌ای برای سنجش واکنش فرد به پاداش، تنبیه و تهدید است و یکی از ابزارهایی است که می‌تواند الگوی تصمیم‌گیری شما را روشن‌تر کند.
رابطه‌ی شخصیت و تصمیم‌گیری در کسب‌وکار چگونه است؟
شخصیت یکی از عوامل مؤثر بر شیوه‌ی تصمیم‌گیری است، اما تنها عامل نیست. تجربه‌ی کاری، کیفیت اطلاعات، فشار زمانی، شرایط بازار و حتی حال و روز روزانه هم در تصمیم نقش دارند.
مهم‌ترین نکته این است که پژوهش‌های این حوزه معمولاً همبستگی را نشان می‌دهند، نه علیت. یعنی اگر در پژوهشی دو چیز با هم دیده شوند، به این معنا نیست که یکی دیگری را «می‌سازد». ممکن است عامل سوم یا شرایط مشترکی در کار باشد.
برای مثال، فرض کنید دو مدیر با یک پیشنهاد همکاری مواجه می‌شوند. یکی بلافاصله سراغ بررسی می‌رود و دیگری ترجیح می‌دهد چند روز صبر کند. نمی‌توان فقط از روی همین رفتار نتیجه گرفت که «شخصیت» آن‌ها چنین حکم می‌کند؛ شاید آن‌ها تجربه‌ی متفاوتی از قراردادهای قبلی داشته‌اند. شخصیت را باید یک عامل در کنار عوامل دیگر دید، نه علت واحد.
سبک‌های تصمیم‌گیری چیست؟
سبک تصمیم‌گیری یعنی الگوی معمول شما در رسیدن به تصمیم. در پژوهش‌هایی که سبک تصمیم‌گیری را بررسی می‌کنند، معمولاً چهار سبک مطرح می‌شود:
| سبک | توضیح | نمود در کسب‌وکار (مثال فرضی) |
|---|---|---|
| منطقی | جمع‌آوری اطلاعات و سنجش گزینه‌ها پیش از تصمیم | مقایسه‌ی چند پیشنهاد با معیارهای مشخص قبل از انتخاب |
| شهودی | تکیه بر احساس درونی و برداشت سریع | تصمیم گرفتن بر پایه‌ی «حس» نسبت به یک فرصت یا فرد |
| وابسته | تکیه بر نظر و راهنمایی دیگران | پرسیدن نظر چند همکار یا مشاور پیش از هر تصمیم مهم |
| اجتنابی | به تعویق انداختن یا پرهیز از تصمیم‌گیری | عقب انداختن تصمیم دشوار تا زمانی که چاره‌ای نماند |
هیچ‌یک از این سبک‌ها ذاتاً درست یا غلط نیست. هر سبک در موقعیتی به کار می‌آید و در موقعیتی دیگر هزینه دارد. بسیاری از افراد هم ترکیبی از چند سبک را به کار می‌برند.
پژوهش‌ها درباره‌ی ارتباط گری ویلسون و تصمیم‌گیری چه می‌گویند؟
در پژوهشی در دانشگاه پیام نور درباره‌ی پیش‌بینی سبک‌های تصمیم‌گیری از طریق ویژگی‌های شخصیتی با مدل گری ویلسون، یافته‌ی قابل ذکر این بود که در یک نمونه‌ی دانشجویی، فعال‌سازی رفتاری با سبک تصمیم‌گیری منطقی همراه بوده است. بازداری رفتاری هم با سبک‌های اجتنابی و شهودی همراه بوده است.
دو نکته را باید کنار این یافته به خاطر داشت:
- همبستگی است، نه علیت. این پژوهش نشان نمی‌دهد که فعال‌سازی رفتاری «باعث» تصمیم‌گیری منطقی می‌شود؛ فقط می‌گوید این دو در آن نمونه با هم دیده شده‌اند.
- نمونه‌ی آن دانشجویی بود. نمی‌توان این یافته را بدون احتیاط به مدیران و صاحبان کسب‌وکار تعمیم داد؛ آن‌ها شرایط، مسئولیت و تجربه‌ی متفاوتی دارند.
به عبارت ساده، این پژوهش یک سرنخ جالب است، نه حکم درباره‌ی مدیران. اگر می‌خواهید با اصطلاح «فعال‌سازی رفتاری» و «بازداری رفتاری» بیشتر آشنا شوید، در بخش مطالب مرتبط پایان همین صفحه مطلبی درباره‌ی نظریه‌ی پشت آن‌ها هست.
این یافته‌ها برای مدیران چه معنایی دارد؟
برای مدیران، معنای عملی این یافته‌ها فقط یک چیز است: شناخت الگوی خودتان می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما نباید آن را به یک برچسب یا یک قاعده‌ی ثابت تبدیل کرد.
- تعمیم ندهید. یافته‌ی یک پژوهش دانشجویی را مستقیم به خودتان یا تیم‌تان نسبت ندهید.
- از برچسب پرهیز کنید. «من مدیری اجتنابی هستم» جمله‌ی ساده‌شده‌ای است که تصویر درستی نمی‌دهد.
- الگو را به شرایط وصل کنید. ببینید در چه موقعیت‌هایی تصمیم‌تان سریع‌تر یا کندتر می‌شود.
گرایش به پاداش و ریسک
یکی از جاهایی که این مبحث به تصمیم‌های واقعی می‌رسد، ریسک است. حساسیت فرد به پاداش و احتیاط او در برابر زیان، هر دو در اینکه یک فرصت پرریسک را چگونه می‌بیند نقش دارند. این موضوع را جداگانه در مطلب ریسک‌پذیری در کسب‌وکار بررسی کرده‌ایم؛ این‌جا فقط به همین اشاره اکتفا می‌کنیم.
چطور تصمیم‌های بهتری بگیریم؟
نکات زیر عمومی‌اند و به شخصیت خاصی وابسته نیستند، اما می‌توانند به هر سبک تصمیم‌گیری کمک کنند:
- معیارها را قبل از بررسی گزینه‌ها بنویسید. وقتی مشخص باشد چه چیزی برایتان مهم است، تصمیم کمتر تحت تأثیر حس لحظه قرار می‌گیرد.
- برای تصمیم مهلت بگذارید. مهلت مشخص، هم جلوی تعویق بی‌پایان را می‌گیرد و هم جلوی تصمیم عجولانه را.
- یک نظر مستقل بگیرید. نه برای اینکه تصمیم را به دیگران بسپارید، بلکه برای دیدن زاویه‌ای که ممکن است از آن غافل شده باشید.
- تصمیم‌های گذشته را مرور کنید. ببینید در کدام تصمیم‌ها سریع‌تر عمل کردید و نتیجه چه شد؛ این الگو برای خودتان آموزنده است.
- سهم احساس و منطق را آگاهانه ببینید. احساس درونی را نادیده نگیرید، اما بدون بررسی هم تنها مبنا قرار ندهید.
چطور نتیجه را بخوانیم؟
اگر تست را انجام داده‌اید، نتیجه را به‌عنوان تصویری از گرایش‌های خود بخوانید، نه حکم. برای راهنمای دقیق‌تر خواندن نمره‌ها و خطاهای رایج، به مطلب خواندن نتیجه‌ی تست سر بزنید.
شناخت الگوی خود
شناخت الگوی تصمیم‌گیری از جایی شروع می‌شود که ببینید در موقعیت‌های مهم معمولاً چه می‌کنید: سریع جلو می‌روید، مکث می‌کنید، مشورت می‌گیرید یا عقب می‌اندازید. این تست تشخیص بالینی نیست و ابزار خودشناسی است؛ نتیجه‌ی آن نقطه‌ی شروع گفت‌وگو با خودتان است، نه معیار نهایی برای تصمیم‌های مهم.
اگر می‌خواهید این مسیر را عملی کنید، می‌توانید با شناخت الگوی تصمیم‌گیری با تست آغاز کنید. اگر نگرانی ادامه‌دار یا آسیب‌زا دارید، با روان‌شناس یا مشاور متخصص مشورت کنید. برای پرسش درباره‌ی تست هم می‌توانید با تیم مستر کوچ تماس بگیرید.
