استرس (واکنش به فشار زندگی) زیاد میتواند باور ما به تواناییهایمان را تضعیف کند و اعتماد به نفس پایین ممکن است فشار روانی را بیشتر کند؛ این دو معمولاً بر هم اثر میگذارند. تمرینهای آرامسازی، توجه به زمان حال، تقسیم کارها به گامهای کوچک و مهربانی با خود میتوانند کمک کنند. اگر استرس ادامهدار است، با متخصص مشورت کنید.
برای کاهش استرس و افزایش اعتماد به نفس لازم نیست زندگی را یکشبه عوض کنید؛ تمرینهای کوچک و تکرارشدنی نقطهی شروع خوبیاند. این مطلب آموزشی و خودیاری است. اگر هنوز با راههای بالا بردن اعتماد به نفس آشنا نیستید، ابتدا آن را بخوانید. و اگر دوست دارید مسیرتان را همراه با یک گفتوگوی هدفمند پیش ببرید، لایف کوچینگ مستر کوچ (فرایندی گفتوگومحور برای روشنکردن هدفها و برداشتن گامهای عملی) یکی از گزینههاست.
استرس و اعتماد به نفس چه ارتباطی دارند؟
معمولاً ارتباطی دوسویه ممکن است وجود داشته باشد، نه یک رابطهی علتومعلولی قطعی: فشار زیاد میتواند باور ما به تواناییهایمان را سست کند و تردید دربارهی خود هم ممکن است فشار را بیشتر کند.
اعتماد به نفس را اینجا باور فرد به توانایی خود برای مواجهه با موقعیتها و رسیدن به هدفها بگیرید. برای نمونه، وقتی کارها روی هم جمع میشوند، ممکن است فکر کنیم از پسشان برنمیآییم و همین فکر فشار را بیشتر کند. این یک الگوی ممکن است، نه قانونی که برای همه صدق کند.
خبر خوب این است که این چرخه را میتوان از چند نقطه آرامتر کرد: با کمکردن فشار لحظهای، با گامهای کوچکتر و با لحنی مهربانتر در گفتوگوی درونی. اگر استرس زیاد شده، لازم نیست منتظر «اعتماد به نفس کامل» بمانید؛ همین که یک گام کوچک بردارید، میتواند تجربهای واقعی از توانایی بسازد.
استرس چگونه باور ما به تواناییهایمان را تحت تأثیر میگذارد؟
فشار میتواند توجه را به نگرانی و پیشبینیهای منفی ببرد و موقعیتها را بزرگتر از آنچه هستند نشان دهد. جدول زیر چند نمونه را نشان میدهد؛ اینها فقط نمونهاند، تشخیص نیستند و دربارهی همه صدق نمیکنند.
| نشانهی فشار | اثر ممکن روی اعتماد | تمرین متناسب |
|---|---|---|
| انباشتهشدن کارها و فشار کاری | احساس اینکه از پس همهچیز برنمیآییم | تقسیم کار به گامهای کوچک |
| ترس از قضاوت دیگران | پرهیز از بیان نظر یا تردید در شروع | مهربانی با خود و یک جملهی آماده |
| ذهنی که مدام به آینده فکر میکند | تردید پیش از یک موقعیت مهم | توجه به زمان حال |
| تنش و شتاب در بدن پیش از یک رویداد | بزرگتر دیدن موقعیت | چند نفس آرام |
دانستن این الگو کمک میکند خودمان را سرزنش نکنیم: وقتی فشار بالا میرود، تردید به خود میتواند واکنشی رایج باشد، نه نشانهی ضعف شخصیت. بهجای قضاوت، میتوان پرسید: «الان چه چیزی بیشتر از همه فشارم میدهد و کوچکترین گامی که میتوانم بردارم چیست؟»

چهار تمرین ساده برای کاهش استرس و افزایش اعتماد به نفس
با تمرینهای کوچک و کوتاه: توجه به زمان حال، آرامکردن تنفس، تقسیم کار به گامهای کوچک و مهربانی با خود. سازمان جهانی بهداشت در راهنمای خودیاری «Doing What Matters in Times of Stress» مهارتهای سادهای مثل توجه به زمان حال، فاصلهگرفتن از افکار، عمل بر پایهی ارزشها، مهربانی با خود و جا دادن به احساسهای دشوار را معرفی میکند. تمرینهای زیر ایدههای عمومیاند و ادعای درمانی ندارند.
- توجه به زمان حال. چند لحظه به آنچه میبینید، میشنوید و لمس میکنید توجه کنید؛ مثل فشار پاها روی زمین یا صدای اطراف. هر وقت ذهن به نگرانی رفت، بدون سرزنش برگردید.
- چند نفس آرام. نفسهایتان را کمی آهستهتر کنید و فقط به همان توجه کنید. اگر این کار ناراحتی ایجاد کرد، متوقف شوید.
- تقسیم کار به گامهای کوچک. کار بزرگ را به گامهای کوچکتر بشکنید و فقط اولین گام را انجام دهید. اتمام هر گام، یک تجربهی موفقیت کوچک است.
- مهربانی با خود. مفهوم خودشفقتی (مهربانی با خود) از کریستین نف سه مؤلفه دارد: مهربانی با خود بهجای سرزنش، بهرسمیتشناختن اینکه خطا و رنج بخشی از تجربهی مشترک انسانهاست، و توجه آگاهانه و متعادل به احساسها. میتوانید از خودتان بپرسید: «اگر دوستم بود، چه میگفتم؟»
لازم نیست هر چهار تمرین را هر روز انجام دهید. بسته به موقعیت انتخاب کنید: پیش از یک جلسه چند نفس آرام، در یک روز شلوغ تقسیم کار به گامهای کوچک، و بعد از یک خطا مهربانی با خود.
برای تمرینهای سادهی اعتماد به نفس، مثل ثبت موفقیتهای کوچک و بازنویسی گفتوگوی درونی، تمرینهای سادهی اعتماد به نفس را ببینید.
در موقعیتهای پراسترس (جلسه، ارائه، مصاحبه) چه کنیم؟
پیش از موقعیت آماده شوید، حین آن به سادهترین کارِ ممکن برگردید و بعد از آن ثبت کنید چه چیزی خوب پیش رفت. اینها نکتههای عمومیاند و جای مشاورهی تخصصی را نمیگیرند.
مقداری فشار پیش از یک موقعیت مهم طبیعی است؛ هدف حذف کامل آن نیست، بلکه این است که با وجود آن بتوانید گام اول را بردارید.
- یک جملهی شروع آماده کنید. داشتن یک جملهی از پیشآماده، شروع را آسانتر میکند.
- پیش از شروع، چند لحظه مکث کنید. به حالت بدن و تنفستان توجه کنید و شانهها را آزاد کنید.
- بهجای کامل بودن، به گام بعدی فکر کنید. لازم نیست همهچیز را همزمان درست انجام دهید؛ فقط جمله یا سؤال بعدی را در نظر بگیرید.
- اگر ذهن قضاوت کرد، آن را ببینید و ادامه دهید. فکر «الان دارند قضاوتم میکنند» را یک فکر بدانید، نه یک واقعیت قطعی.
- بعد از موقعیت یادداشت کنید. یک چیزی که خوب پیش رفت و یک چیزی که دفعهی بعد میخواهید کمی متفاوت انجام دهید.
بهجای مرور فقط خطاها، یک تجربهی موفقیت کوچک را هم بنویسید. اگر موقعیتهای مشابه تکرار میشوند، یادداشت کوتاه هر بار به مرور نشان میدهد چه چیزی برایتان کمککننده بوده است.
عادتهای روزانهی حمایتکننده
عادتهای سادهی روزانه میتوانند فشار را کمی قابلتحملتر کنند. اینها پیشنهادهای عمومیاند و توصیهی پزشکی نیستند:
- چند مکث کوتاه در طول روز، بدون صفحهی نمایش؛
- نوشتن کارهای کوچک روز، بهجای نگهداشتن همهچیز در ذهن؛
- گفتوگو با کسی که به او اعتماد دارید؛
- گذاشتن زمانی برای کاری که از آن لذت میبرید؛
- ثبت یک نکتهی مثبت یا یک موفقیت کوچک در پایان روز.
لازم نیست همه را با هم شروع کنید. یکی را انتخاب کنید و چند روز تکرارش کنید. تکرار کوچک و منظم معمولاً مهمتر از یک تلاش بزرگ و ناپایدار است.
چه زمانی باید از روانشناس کمک گرفت؟
اگر استرس ادامهدار است، خواب، کار یا روابط روزمرهتان را مختل میکند یا آسیبزاست، با روانشناس یا مشاور متخصص مشورت کنید.
این مطلب آموزشی است، تشخیص یا درمان نیست و جای ارزیابی روانشناس را نمیگیرد. اگر فکر آسیبزدن به خود یا دیگران دارید، همین حالا با یک فرد مورد اعتماد یا با خدمات اورژانس محل زندگیتان تماس بگیرید.
کوچینگ هم جای درمان یا مشاورهی روانشناختی را نمیگیرد؛ فرایندی است که میتواند در برنامهریزی و تمرین گامهای عملی کمک کند و نتیجهی آن بسته به شرایط هر فرد متفاوت است. اگر میخواهید دربارهی این مسیر بیشتر بدانید، کمک گرفتن از لایف کوچینگ را ببینید یا با تیم مستر کوچ تماس بگیرید.